เด็กน้อยหน้าตามอมแมม และตัวผอมโซ ... เธอเป็นหนึ่งในจำนวนเด็กอีกหลายๆ คนที่ได้เข้าร่วมกิจกรรมที่จัดไว้สำหรับเด็กเร่ร่อน แต่พฤติกรรมของเด็กคนนี้เป็นที่ชื่นชมของพี่เลี้ยงหลายๆ คน

เวลาทานข้าว เธอไม่ยอมทานข้าว ที่ทางผู้จัดได้เตรียมไว้ พี่เลี้ยงพยายามอย่างไรเธอก็ไม่กิน เธอบอกว่า “หนูเป็นมุสลิมจะไม่กินอาหารที่ฮารอม”

สิ่งที่น่าสนใจ เด็กคนนั้นเป็นหนึ่งในครอบครัวเร่รอน ที่ทางเพื่อนๆ ผมได้จัดโครงการอบรมพัฒนาทักษะชีวิตคนเหล่านั้น เด็กทุกคนมีชีวิตที่น่าสงสารมาก บางวันก็ไม่มีอะไรให้ได้เกินเลย วันที่จัดกิจกรรมผู้จัดได้เตรียมอาหารค่อนข้างจะดี และไม่คิดว่าในจำนวนนั้นจะมีมุสลิมรวมอยู่ด้วย จึงมีอาหารอันเป็นที่ต้องห้ามสำหรับมุสลิม

เด็กคนนั้นแม้จะมีชีวิตอดๆ อยาก ๆ บางวันก็ไม่มีอะไรให้ได้กินเลย แต่เด็กคนนั้นมีหลักยึดที่เข้มแข็งมาก เมื่อกินไม่ได้เธอก็ยอมที่จะอด…
เหล่าพี่เลี้ยงซึ่งทุกคนไม่ใช่มุสลิม ต่างเอ็นดูเด็กน้อยคนนั้นมาก จึงช่วยกันบริจาคสิ่งของเท่าที่พอบริจาคได้…

นี้คือคำบอกเล่าที่ผมฟังมาจากเพื่อนต่างศาสนิก เมื่อไม่นานมานี้. และก่อนหน้านั้นผมได้มีโอกาสพูดตุยแลกเปลี่ยนประเด็นทางศาสนากับอีหม่ามมัสยิดแห่งหนึ่ง ในจังหวัด ที่โดนกระทบจากสึนามิ มีอยู่ตอนหนึ่ง ที่คุย เรื่องการเลือกตั้งตำแหน่งบางอย่างในทางศาสนาในระดับสูง ที่เกิดขึ้นเมื่อปีที่แล้ว อีหม่ามคนนั้นได้รำพันกับผมว่า “หมดสิ้นแล้วอิสลามเรา หมดแล้วไม่มีเหลือ ทุกอย่างถูกกวาดต้อนด้วยเงินทั้งหมด เขามาล๊อบบี้และซื้อเอาเป็นพวกหมด เพื่อให้เลือกเขา" และระบุถึงตัวเลขที่ผมฟังแล้วสะดุ้ง

จากที่หนึ่ง เด็กน้อยคนหนึ่งที่มีชีวิตอยู่อย่างอัตคัดและขาดแคลนไปเสียทุกเรื่อง บางวันก็ไม่มีข้าวให้กิน หรือถ้าวันไหนมีข้าวกิน หลังจากข้าวมื้อนั้นแล้ว มื้อต่อไปไม่รู้ว่าเมื่อไรจะได้กินอีก แต่ในอีกที่หนึ่ง (หรืออาจจะหลายที่) คนมีเงินเหลือถึงขั้น ใช้เงินเพื่อซื้อคน เพื่อซื้อตำแหน่ง ซื้อแม้กระทั่งเรื่องทางศาสนา อะไรได้เกิดขึ้นบนแผ่นดินนี้ ?

ริสวะห์ถือเป็นหนึ่งในบาปใหญ่ ไม่สามารถเป็นวาลีแต่งงานได้ แล้วเราจะทำอย่างไร ? สังคมที่เละเทะลงทุกวันก็เพราะคนอยู่กันอย่างเละเทะ

ไม่นานมานี้ ได้นั่งรถผ่านตัวเมืองหาดใหญ่ ถึงสี่แยกหนึ่ง ก็เห็นสิ่งที่ทำให้ผมรู้สึกร้าวระทมจิตใจอย่างยิ่ง เมื่อได้เห็นมุสลิมะห์ในชุดแต่งกายที่มิดชิดยืนขายพวงมาลัยให้กับรถที่ผ่านไปมา…

ก่อนหน้านั้น หรือแม้กระทั้งในตอนนี้ ผมได้ยินบ่อยถึงคนที่ชอบถกชอบเถียงกันในเรื่องศาสนา บางครั้งก็เถียงแบบจะเป็นจะตาย โดยมีบทสรุปสุดท้ายว่าฉันถูกและเธอผิด หรือบางที่ก็เถียงถึงขั้นต้องแยกมัสยิดแล้วอะไรเกิดขึ้น คนในสังคมอยู่ดีมีสุขขึ้นมาใหม่ คุณภาพชีวิตของคนได้รับการพัฒนามากขึ้นไหม ? หรือแม้แต่ศาสนาของพระเจ้าถูกยกระดับให้สูงขึ้นบ้างหรือเปล่า ?

นักธุรกิจหญิงมุสลิมคนหนึ่ง ... เคยบอกว่าตนถูกนักการศาสนาตำหนิอย่างรุนแรง ในเรื่องที่เธอใช้บริการดอกเบี้ย. ธุรกิจของเธอไม่มีทางทำได้เลยหากไม่ไปกู้เงินจากสถาบันการเงิน และก็แน่นอนว่า เกี่ยวข้องกับดอกเบี้ย แต่เมื่อขอให้ช่วยหาทางออก ก็ไม่มีใครช่วยได้ แม้กระทั้งคนที่ชอบตำหนิ ระหว่างเธอซึ่งมีธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับดอกเบี้ย แต่ผลสำเร็จจากงานของเธอ นอกจากสามารถทำให้คนอื่นมีงานทำแล้ว ผลกำไรบางส่วนก็ถูกนำไปบริจาคช่วยเหลือกิจกรรมทางศาสนาอย่างเต็มที่

ในกรณีเช่นนี้ ใครผิด ใครถูก และใครควรถูกตำหนิมากกว่ากัน ?

เราเคยจัดกิจกรรมพัฒนาด้านเศรษฐกิจ ให้คนรู้จักใช้ทุนจากภายใน และใช้ทรัพยากรอย่างรู้ค่า เนื่องจากพวกเรารู้ศาสนาน้อย จึงเอาคนที่รู้ศาสนามากร่วมกันจัด แต่บางท่านก็ทำตัวเหมือนเป็นเจ้าของนรก และเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ในสวรรค์ ปากพร่ำแต่ซุนนะห์ ใช้คำพูดที่รุนแรงหาว่าทำงานแบบเอาหมูมาแลกหมา… !!!
เคยถูกเพื่อนร่วมงานต่างศาสนิกถามถึงบทบาทรวมทั้งรูปธรรม ของผู้นำศาสนา กับงานพัฒนา ผมไม่รู้จะตอบอย่างไร บ่อยครั้งที่ต้องเก็บความขื่นขมไว้ภายในใจ …

ญะซากัลลอฮุคอยร็อน : Daud