บ้านเรียน JfJ

สพฐ.เผยเร่งสร้างความเข้าใจกับ สพท.ให้พร้อมสำหรับการเป็นพี่เลี้ยงให้กับครอบครัวที่จัดการศึกษาแบบบ้านเรียน และจัดทำเอกสารรับรองศักดิ์และสิทธิ์ให้เด็กบ้านเรียนเท่าเด็กในระบบโรงเรียน หวังเห็นบ้านและโรงเรียนได้ใช้ทรัพยากรร่วมกัน ขณะที่ “ยุทธชัย”เผยการศึกษาในระบบโรงเรียนอาจจะเหมาะกับช่วงเวลาหนึ่ง แต่อาจจะไม่ทันกับข้อมูลที่เคลื่อนตัวไปเร็ว ขนาดคู่มือเล่มเดียว ศธ.ยังต้องใช้เวลาพิมพ์เป็นปี

เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม สมาคมบ้านเรียนไทย และสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา(สกศ.) จัดการอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง “การจัดทำแผนการจัดการศึกษาของครอบครัว ครั้งที่ 1” ดร.สิริพร บุญญานันต์ รองเลขาธิการคณะกรรมการสภาการศึกษา(กกศ.) กล่าวเปิดการประชุมว่า นับจากที่มีการประกาศกฎกระทรวง ว่าด้วยสิทธิในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ในปี 2548 พบว่าการจัดการศึกษาโดยครอบครัว ยังพบปัญหาการประสานงานระหว่างบ้านกับสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา(สพท.)อยู่บ้าง แต่ถือว่าค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับในระยะเริ่มต้น ซึ่งการจัดการศึกษาบ้านเรียน พบว่าสิ่งที่มีส่วนสำคัญ คือการจัดทำแผนการศึกษาให้ สพท.ได้พิจารณาว่ามีคุณภาพสามารถดำเนินการได้ตามแผน ซึ่งเป็นหน้าที่ของ สพท.ที่ต้องส่งเสริมความรู้และทักษะการทำแผนการศึกษาให้กับพ่อแม่ผู้ปกครอง และทำความเข้าใจเกี่ยวกับการวัด การประเมินผลการศึกษาด้วย

ดร.บุญชู ชลัษเฐียร ผู้เชี่ยวชาญด้านการวัดและประเมินผล สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน(สพฐ.) กล่าวในการปาฐกถา เรื่อง “การจัดการศึกษาโดยครอบครัวในระบบการศึกษาไทย” ว่า โดยสถานภาพการจัดการศึกษาโดยครอบครัวขณะนี้ มีผู้ลงทะเบียนกับ สพท. จำนวน 88 ราย แต่มีบางครอบครัวนอกเหนือจากนี้ ที่ยื่นจดทะเบียนกับมูลนิธิเด็ก โดยระยะที่ผ่านมามีเด็กจากบ้านเรียนกลับเข้าสู่ระบบโรงเรียน จำนวน 12 ราย ทั้งนี้ เป็นข้อมูลเมื่อวันที่ 22 ส.ค.2550 ซึ่งที่ผ่านมาครอบครัวที่จัดการศึกษามักจะมีปัญหาเรื่องความไม่เข้าใจกัน โดยเฉพาะการทำแผนการศึกษา ซึ่ง สพท.บางพื้นที่ไม่มีครอบครัวที่จัดการศึกษาเองอยู่ ดังนั้น สพท.บางแห่งอาจจะไม่ได้ให้ความสำคัญกับเรื่องนี้เลย เมื่อมีครอบครัวแสดงความจำนงจะจัดการศึกษาเอง ก็ทำให้ สพท.ปฏิเสธไป ซึ่ง สพฐ.รับว่าจะไปทำความเข้าใจกับ สพท.ให้พร้อมสำหรับการทำหน้าที่ดังกล่าวด้วย

“ปัญหาหลักของการศึกษาแบบบ้านเรียน คือ การจัดแผนการเรียนรู้ เนื่องจากกฎกระทรวงกำหนดให้ครอบครัวที่จะจัดการศึกษาต้องขอจดทะเบียน พร้อมเสนอแผนต่อ สพท. ทำให้เกิดปัญหาความไม่คล่องตัว นอกจากนี้ สพท. ยังต้องทำหน้าที่วัดและประเมินผลผู้เรียน 1 ครั้งต่อปี โดยครอบครัวมีหน้าที่จัดการศึกษา จึงมีบทบาทที่ไม่ชัดเจนเกิดขึ้นระหว่างครอบครัว กับ สพท. ที่ต้องเป็นผู้ประเมิน เมื่อไม่มีความชัดเจนทำให้เกิดความสับสนในการใช้เครื่องมือวัดผล สำหรับ สพท.ที่ต้องทำหน้าที่รับรองมาตรฐานของผู้เรียนตามช่วงชั้น จำเป็นต้องมีเครื่องมือวัดผลตรงนี้ด้วย ที่สำคัญการทำเอกสารรับรองและหลักฐานการศึกษา ซึ่งเดิมเด็กกลุ่มนี้จะไม่มีเอกสารหรือหลักฐานรับรองการจบการศึกษา ต่างจากนักเรียนในระบบปกติ ซึ่งได้มีการดำเนินการจุดนี้ไปแล้ว เด็กที่เรียนแบบบ้านเรียนจะมีหลักฐานการศึกษาเช่นเดียวกับเด็กในระบบโรงเรียน นอกจากนี้ยังพบปัญหาความสับสนเรื่องสิทธิ์ประโยชน์ต่างๆ ว่าเด็กจากบ้านสามารถขอรับทุนต่างๆ ได้หรือไม่ หรือสามารถสมัครเรียน รด.ได้หรือไม่ รวมทั้งการขอสอบโอเน็ตเช่นเดียวกับเด็กปกติด้วย”

ดร.บุญชู กล่าวอีกว่า จากการวิเคราะห์สาเหตุของปัญหาในช่วงเวลาที่ผ่านมา พบว่าเกิดจากความเข้าใจที่ไม่ตรงกันของครอบครัว และ สพท. เกี่ยวกับวิธีการจัดการเรียนรู้ และการประเมินผล วัดผล ประเด็นต่อมาคือทัศคติต่อการจัดการศึกษาทางเลือกในสังคมยังไม่ดีนัก เนื่องจากยังไม่มีบทพิสูจน์ว่าเด็กที่เรียนที่บ้านจะมีคุณภาพตามที่สังคมคาดหวัง แม้ว่าจะมีเด็กที่จบไปแล้วและมีคุณภาพ แต่ยังไม่เป็นที่รับรู้กว้างขวาง อีกประการคือความไม่สมบูรณ์ของระบบ เช่น เอกสารหลักฐาน ต้องยอมรับว่า สพฐ.ยังดำเนินการไม่ดีพอ ความต้องการที่แตกต่างกันระหว่างครอบครัว กับ สพท. ขณะที่ครอบครัวมีความคาดหวังอย่างหนึ่ง ส่วน สพท.ในฐานะผู้ประเมินก็อาจจะเคร่งครัดเกินไป ทำให้เกิดปัญหาที่ไม่ดีต่อกันในการทำหน้าที่ของสองฝ่าย

“สพฐ.ได้ดำเนินการแก้ปัญหาโดยจัดทำคู่มือการจัดทำการศึกษาขั้นพื้นฐานในระดับเขตพื้นที่ และเชิญสมาคมบ้านเรียนเข้าไปร่วมในการจัดทำคู่มือดังกล่าว ซึ่งทำให้เกิดความเข้าใจต่อกันมากขึ้น โดย สกศ.เป็นผู้ให้ข้อมูลให้สามารถทำงานได้ราบรื่นมากขึ้น และจะสามารพัฒนาให้ดีขึ้นได้ รวมทั้งได้จัดทำเอกสารหลักฐานการจบการศึกษาให้กับเด็กบ้านเรียนแล้ว และเตรียมจัดประชุมทำความเข้าใจกับ สพท.ทั่วประเทศในเร็วๆ นี้ ในฐานะที่ สพท.ต้องเป็นผู้ที่ต้องช่วยสนับสนุนการจัดการศึกษาและประเมินการจัดการศึกษาแบบบ้านเรียน รวมทั้งต้องช่วยประชาสัมพันธ์ให้สังคมได้รับรู้ว่ามีการจัดการศึกษาในรูปแบบนี้อยู่ และสามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพเทียบเท่ากับนักเรียนในระบบ ส่วนการสอบโอเน็ต สพฐ.ได้ประสานเรื่องนี้กับ สทศ.แล้วเช่นกัน”

ดร.บุญชู กล่าวอีกว่า ตนอยากจะเห็นความเข้าใจและความร่วมมือกันของทุกฝ่าย ทั้งครอบครัวและ สพท. รวมทั้งชุมชนในพื้นที่ เพื่อให้การจัดการศึกษาโดยครอบครัวเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และทำอย่างไรให้เด็กบ้านเรียนสามารถเข้าไปเรียนร่วมกับเด็กในโรงเรียนได้ในบางหลักสูตร เนื่องจากครอบครัวอาจจะมีข้อจำกัดในการจัดการศึกษาวิชานั้น และเด็กบ้านเรียนจะได้ใช้เวลากับเพื่อนในวัยเดียวกันด้วย ซึ่งบางครอบครัวอาจจะมีความสามารถในการจัดการศึกษาในบางวิชาได้ดี ก็สามารถจะมาช่วยโรงเรียนได้ ที่สำคัญ สพท.และครอบครัวควรจะมีเป้าหมายอยู่ที่คุณภาพของเด็กเป็นเป้าหมายเดียวกัน ส่วนวิธีการสามารถมีหลากหลายรูปแบบได้

ด้านนายยุทธชัย เฉลิมชัย ที่ปรึกษาสมาคมบ้านเรียนไทย กล่าวว่า เดิมจัดการศึกษาแบบบ้านเรียนอยู่ภายในครอบครัวเท่านั้น แต่เมื่อมีกฎหมายรับรองศักดิ์สิทธิ์เท่ากับเด็กในระบบโรงเรียน ครอบครัวก็ต้องจดทะเบียนกับ สพท. จึงเป็นการจัดการศึกษาร่วมกันระหว่างบ้านและรัฐ หลายครอบครัวมีการร่วมกันจัดการศึกษาเป็นภาคีเครือข่ายบ้านเรียน เพื่อให้เด็กได้เรียนรู้ร่วมกับเพื่อนวัยเดียวกันด้วย

เจตนาที่ใช้คำว่าบ้านเรียน เพื่อจะบอกว่าการจัดการศึกษาแบบนี้มีบ้านเป็นฐานไม่ใช่โรงเรียนเป็นฐานเหมือนที่ผ่านมา ส่วนมูลเหตุที่ทำให้เกิดการศึกษาแบบบ้านเรียนนั้น ปัจจัยหนึ่งเกิดจากทางครอบครัว และพ่อแม่ ซึ่งครอบครัวบ้านเรียนรุ่นบุกเบิกส่วนใหญ่ ไม่ศรัทธาในโรงเรียน มีทัศนะความคิดแตกต่างจากระบบการศึกษาในโรงเรียน ไม่มีความสุขที่จะส่งลูกเข้าโรงเรียน จึงจัดการศึกษาให้ลูกเอง ขณะที่บางครอบครัวอยู่ในพื้นที่ที่ไม่มีโรงเรียน เช่น ไปทำงานบนเกาะ หรือพื้นที่ห่างไกล ส่วนมูลเหตุด้านตัวเด็ก เด็กอาจจะเคยประสบกับปัญหาในโรงเรียน เช่น ถูกครูทำโทษรุนแรงทำให้เด็กกลัวโรงเรียน หรือเด็กบางคนมีความต้องการพิเศษ เช่น เด็กอัจฉริยะ หรือเด็กมีความบกพร่องทางการเรียนรู้บางประการ ซึ่งโรงเรียนปกติไม่สามารถตอบสนองความต้องการเด็กได้ เพราะครูต้องดูแลเด็กจำนวนมาก กลายเป็นภาระของครูและชั้นเรียน ซึ่งปัจจุบันครูหลายโรงเรียนจะแนะนำให้พ่อแม่จัดการศึกษาให้ลูกด้วยตนเอง ซึ่งบางครอบครัวพ่อแม่ไม่ได้อยากทำ แต่มีความจำเป็นต้องทำเพราะโรงเรียนไม่สามารถตอบรับกับพัฒนาการของลูกได้

“ปัจจัยที่สำคัญอีกประการที่ทำให้เกิดการศึกษาแบบบ้านเรียน คือ สังคม เนื่องจากปัจจุบันสังคมต่างจากในอดีต การศึกษาแบบโรงเรียนอาจจะถูกต้อง แต่การศึกษาแบบนั้นก็รองรับสภาพสังคมในช่วงหนึ่ง ซึ่งควรต้องทบทวนว่าการศึกษาระบบโรงเรียนสอดรับกับสังคมปัจจุบันหรือไม่ เพราะเทคโนโลยีต่างๆ พัฒนาไปไกลและซับซ้อน เคลื่อนตัวไปอย่างรวดเร็ว การศึกษาในระบบโรงเรียนสามารถจะทันกับความเปลี่ยนแปลงของโลกหรือไม่ ระบบของกระทรวงศึกษาฯ เพียงแค่พิมพ์คู่มือเล่มเดียวยังใช้เวลาเป็นปี และแบบเรียนก็ใช้เล่มเดิมที่อาจจะปรับปรุงมาเมื่อ 5 ปีที่แล้ว เด็กจึงเข้าไปอยู่กับความรู้ที่แข็งตัว ซึ่งหากพิจารณาแล้วจะพบว่า เด็กเรียนนอกห้องเรียนมากกว่าเรียนในชั้นเรียน เมื่อมองปัจจัยทางสังคมจะเห็นว่า เราจำเป็นต้องสร้างสรรค์วิธีการเรียนรู้แบบใหม่ขึ้นมาเพื่อให้เข้าถึงความรู้ต่างๆ ที่เคลื่อนตัวไปอย่างรวดเร็ว ซึ่งเด็กอาจจะอยู่ในโรงเรียนก็ได้ แต่พ่อแม่ต้องเสริมการเรียนรู้ในบ้านให้ลูกมากขึ้น ซึ่งก็น่าคิดว่าสามารถทำได้หรือไม่ และเมื่อย้อนมาถึงคนที่จัดการศึกษาให้ลูกที่บ้าน ก็อาจจะกลายเป็นการย้ายโรงเรียนมาที่บ้านก็ได้”

ข้อมูลจาก : มูลนิธิรักษ์เด็ก